Je brein en stress deel 1

Wie heeft dit ook wel eens? Je staat voor de klas, doet je ding.. En dan gebeurt er iets wat je triggert. Een leerling die door je instructie heen praat, die het vervolgens nog eens doet. Je waarschuwt, bent consequent, maar je voelt in je lijf iets vervelends dat langzaam, maar zeker en beslist je helemaal overneemt. Ineens voelt het alsof niks meer wil zoals jij het wilt en neemt er een stroom negatieve gedachten bezit van je. Het lukt niet meer om positief te kijken. Getver, wat een rotdag. Alles gaat mis!

Dit fenomeen irriteert, intrigeert en fascineert mij mateloos. Hoe kan het dat je mindset zo sterk kan veranderen? En hoe kan het dat de een dit sterker ervaart dan de ander? En ook, waarom heb je hier de ene keer meer last van dan de andere? Ik besloot hier eens wat dieper in te gaan duiken. Ik lees graag en met mijn Kobo plus account heb ik toegang tot duizenden interessante boeken. 

Het lijkt mij interessant hier een paar blogs aan te wijden. In eerste instantie voor mezelf, om mijn gedachten te kunnen ordenen. Wat - zo zul je later misschien ook lezen - een uitstekende manier blijkt om uit de cirkel van stress te kunnen stappen en weer rustiger te worden. Maar misschien herken jij hier ook wel het een en ander in, en ben je net zo nieuwsgierig en gedreven als ik om uit te zoeken waar dit alles nu vandaan komt én wat je eraan kan doen. Uiteindelijk zijn wij onderwijsmensen toch best praktisch ingesteld, nietwaar? :) 

Onthoud wel dat ik geen psycholoog ben, ik wil gewoon de stof die ik heb gelezen met je delen. 

Ik heb al veel gelezen en geleerd over negatieve overtuigingen; praatjes of verhalen die jij jezelf vertelt en die je kort gezegd een rotgevoel over jezelf geven. Deze zijn meestal (onbewust) in je jeugd ontstaan en verschillen per persoon. Deze praatjes heb je jezelf zo vaak verteld en zijn zo ingesleten dat je ze wel kunt vergelijken met duidelijk zichtbare looppaadjes in het hoge gras. Deze overtuigingen, of praatjes zoals ik ze zelf liever noem, poppen op in je hoofd als iets jou triggert. Of zoals we tegen de kinderen wel eens zeggen: "Er wordt op je knopje gedrukt." En als wij niet goed in balans zijn, wordt dit knopje heel snel gevonden en geactiveerd. 

Oké, negatieve overtuigingen. Onthoud dat even. Ik kom daar later op terug. 

Wat ik nog niet helemaal wist is dat je brein de voorkeur geeft aan de makkelijke, automatische weg. Je brein heeft het al druk genoeg met alle zaken die verwerkt moeten worden. Het zal nooit uit zichzelf besluiten om een nieuw paadje in dat hoge gras te gaan aanleggen; veel te veel werk en kost kostbare energie. Nee, het is veel eenvoudiger en spaarzamer om het weggetje te kiezen die al zo vaak is betreden; het weggetje waarbij bepaalde negatieve gedachten - en dus gevoelens - horen. 

Nicole Vignola schrijft in haar boek Verander je brein, verander je leven (2024) dat je je brein kan trainen om anders te denken. Je brein is namelijk neuroplastisch, wat betekent dat je zenuwstelsel en hersenen het vermogen hebben om zich aan te kunnen passen. Dat geeft de juf moed! 

Je brein kan dit echter pas doen als het rustig is. Als het geen stress ervaart en energie over heeft om nieuwe, positieve en behulpzame gedachten en overtuigingen te vormen. Positieve gedachten dus, die je helpen in plaats van ondermijnen. 

Vignola (2024) schrijft dat iedereen stress ervaart en dat het naïef is om stress te mijden. Maar dat het wel zinvol is om te begrijpen wat stress is zodat je er goed mee om kan gaan en er ook snel van kan herstellen. Want doe je dit niet, dan wordt stress chronisch. En dat is iets wat schadelijk is voor je hele welzijn. Laten we dus eerst eens gaan onderzoeken wat stress nu precies is! 

Stress is een reactie in je lichaam en in je hoofd op een situatie die spanning geeft. Die situatie is voor iedereen anders.
Vanuit de evolutie is stress bedoelt als een reactie om te overleven. De amygdala in je hersenen wordt geactiveerd als er iets spannends wordt detecteert. Het geeft het seintje dat er stresshormonen vrij moeten komen die je alert maken, sneller laten denken en ervoor zorgen dat je even wat meer aankan, klaar voor actie!

In veel situaties ontzettend nuttig en zinvol. Vooral vroeger, toen we nog in onze grotten bij elkaar zaten en de omgeving afspeurden, op onze hoede voor een sabeltandtijger (om maar iets te noemen). 
Nu hoeven we ons daar niet echt druk meer om te maken, maar er zijn zeker nog genoeg signalen die jouw brein ziet als spanning, gevaar, angst en noem maar op. 

Stress is dus zeker niet altijd negatief! Het is juist heel nuttig als er werk verricht moet worden. Het afschrijven van je rapporten bijvoorbeeld, of de kinderen allemaal schoon, gevoed en gepakt bij school afleveren. 

Vignola (2024) legt uit dat we stress nodig hebben om te kunnen presteren en ook om ons te kunnen concentreren. De stresshormonen moedigen je aan om die rapporten af te gaan schrijven, om die groepsplannen op orde te stellen, die ene ouder op te bellen etc. Zodra je er  klaar mee bent daalt er een heerlijke rust over je heen. Yes, I did it! 

Het allerbelangrijkste is dat je hersenen weer in de ruststand – of veilige stand – komen na een stress moment. Iedereen ervaart wel eens stress, dat is normaal en ook gezond. Zolang je de stress maar weer kan laten terugdringen is er eigenlijk niet zoveel aan de hand. 

Ik had het al even over chronische stress, of als je het bij de wetenschappelijke naam wilt noemen; maladaptieve stress. Ongezond, in elk geval! 
Ongezonde stress ontstaat als stress vaak voorkomt of lang aanhoudt. De stress wordt niet genoeg teruggedrongen. Je raakt uitgeput. Zowel mentaal, fysiek, als emotioneel. De amygdala (daar is ie weer) stuurt je emoties niet goed meer aan. Het raakt oververhit en je wordt hyperalert. Ken je dat gevoel, dat altijd 'aan' staan? Dit is hem dus! 

Je ervaart allerlei verschillende klachten, zoals vermoeidheid, hoofdpijn, een opgejaagd gevoel, maag en darmklachten, en... je gemoedstoestand is helemaal uit balans. Je blijft maar piekeren, bent overprikkeld, je kan je niet meer concentreren, je vergeet dingen, je humeur is om te janken en zo kan ik nog wel even doorgaan. 
Bottom line: Je bent niet meer goed in staat om je emoties te kunnen reguleren. Je amygdala is overactief en je reageert buitensporig op iets wat normaal gesproken geen stressreactie zou opwekken.

Je bent uit balans, je voelt het aan alles. 

Wat ook niet bepaalt meehelpt, is dat ons brein in staat is om over stressvolle gebeurtenissen te blijven nadenken zodat die stresshormonen actief blijven. Je hele lijf blijft denken dat je in gevaar bent terwijl je gewoon op de bank zit! Lekker dan. 

Je snapt denk ik wel dat al deze processen ontzettend veel energie vreten. Je hersenen merken dit ook, en ze gaan over op de spaarstand. Ze gaan geen extra energie verspillen. En ze gaan al zeker niet energie vrij maken om oude, bekende en negatieve gedachten om te buigen naar positieve! Ze kiezen fijn, snel en vertrouwd de gebaande weggetjes. Bij stress dus het negatieve, je bent niet meer goed in staat tot reguleren. Het logische en oplossingsgerichte deel van je brein krijgt geen kans. 

Ik moet denken aan mijn Dyson stofzuiger. Deze heeft 3 verschillende standen: eco, medium en boost. Als ik hem op boost zet kan hij heel krachtig alle zandkorrels en overige kruimels die mijn kinderen achterlaten opzuigen, maar is de accu na 9 minuten ook helemaal leeg en moet hij weer worden opgeladen. Als we stress hebben krijgt ons brein ook een 'boost.' Maar het vreet energie. 

Het goede nieuws (gelukkig) is dat als wij beter begrijpen hoe stress en emoties werken, we er toepasselijker op kunnen reageren. Volgens Vignola (2024) kunnen we de stressreactie beter reguleren als we snappen wat en waarom iets gebeurd. De emoties die we vervolgens ervaren worden minder heftig. Je wordt minder meegesleept, je kunt beter herstellen. Je kunt nieuwe gedachten en nieuwe paadjes gaan aanleggen. 

En dat herstellen, het 'hoe dan?' daar wil ik een volgende post graag aan wijden. Ik zie dat mijn laptop inmiddels ook overbelast is en me de melding geeft dat het nodig opgeladen moet worden, dus dat  zal ik nu ook maar gaan doen :) 

Maar voor nu, onthoud dat stress heel normaal is en probeer er eens bewust op te letten wanneer je stress ervaart en wat het precies met je doet.